Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ đang tạo ra nhiều áp lực lên hạ tầng giao thông và môi trường tại các thành phố lớn. Để ứng phó hiệu quả với tình trạng tắc nghẽn và ô nhiễm, mô hình TOD đã được nghiên cứu và áp dụng rộng rãi trên thế giới như một giải pháp phát triển đô thị bền vững. Hãy cùng tìm hiểu về mô hình TOD và tầm quan trọng của nó.
Hiểu Rõ Khái Niệm Mô Hình TOD Là Gì
Mô hình TOD là viết tắt của Transit-Oriented Development, nghĩa là phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Bản chất của TOD là lấy các đầu mối giao thông công cộng như ga tàu điện ngầm, trạm xe buýt nhanh (BRT) làm trung tâm để quy hoạch và xây dựng các khu đô thị sầm uất xung quanh. Mục tiêu cốt lõi là tạo ra những khu vực có mật độ dân cư và tiện ích cao, khuyến khích người dân sử dụng các phương tiện công cộng thay vì phụ thuộc vào xe cá nhân.
Việc phát triển đô thị gắn liền với mạng lưới giao thông công cộng hiệu quả giúp tối ưu hóa việc sử dụng đất đai, giảm thiểu quãng đường di chuyển và chi phí đi lại cho người dân. Đồng thời, mô hình phát triển TOD còn góp phần quan trọng trong việc giảm ùn tắc giao thông, hạn chế khí thải từ phương tiện cá nhân, từ đó cải thiện chất lượng không khí và hướng đến một môi trường sống xanh, sạch hơn.
Các khu đô thị được quy hoạch theo định hướng TOD thường tập trung nhiều loại hình chức năng khác nhau như nhà ở, văn phòng, khu thương mại, dịch vụ và các tiện ích công cộng. Sự tích hợp này tạo ra một môi trường sống đa dạng và tiện lợi, nơi cư dân có thể dễ dàng tiếp cận mọi nhu cầu thiết yếu chỉ bằng cách đi bộ, đạp xe hoặc sử dụng phương tiện công cộng.
Những Nguyên Tắc Cốt Lõi Của Phát Triển Theo Định Hướng TOD
Một trong những nguyên tắc hàng đầu của mô hình TOD là việc tập trung xây dựng các công trình và khu dân cư ở vị trí gần các trạm hoặc nhà ga của hệ thống giao thông công cộng. Vị trí đắc địa này không chỉ mang lại sự thuận tiện tối đa cho việc đi lại hàng ngày của cư dân mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm sự phụ thuộc vào xe hơi cá nhân. Khi di chuyển đến các trạm giao thông dễ dàng, người dân có xu hướng lựa chọn các phương tiện công cộng để di chuyển trong thành phố, giúp giảm bớt áp lực lên hệ thống đường bộ.
Để tối ưu hóa không gian và hiệu quả sử dụng hạ tầng giao thông công cộng, mô hình TOD thường khuyến khích tăng mật độ xây dựng ở khu vực lân cận các trạm trung chuyển. Việc phát triển các tòa nhà cao tầng đa chức năng, kết hợp nhà ở, văn phòng và thương mại, tạo ra một cộng đồng sôi động ngay tại trung tâm giao thông. Mật độ cao giúp đảm bảo lượng hành khách đủ lớn để hệ thống giao thông công cộng hoạt động hiệu quả về mặt kinh tế, đồng thời giảm thiểu quãng đường cần di chuyển giữa nhà ở, nơi làm việc và các dịch vụ.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Cách Chỉnh Ảnh Vừa Ô Trong Excel
- Grand Theft Auto Vice City Ultimate Vice City Mod
- Quy Hoạch Nam Thắng Tiền Hải Thái Bình Đến 2050
- Chính sách Nhà ở Xã hội Theo Luật Nhà ở 2023
- Hồ Thơm là ai? Sự nghiệp và đóng góp của nữ doanh nhân Gold Season
Khuyến khích các phương thức di chuyển phi cơ giới là một trụ cột khác của phát triển đô thị theo định hướng giao thông. Mô hình TOD đặc biệt chú trọng đến việc tạo ra một môi trường thuận lợi và an toàn cho người đi bộ và người đi xe đạp. Thiết kế đô thị bao gồm việc xây dựng vỉa hè rộng rãi, làn đường xe đạp chuyên dụng, cùng với hệ thống cây xanh và không gian công cộng hấp dẫn. Điều này không chỉ nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống của cư dân mà còn góp phần giảm tiếng ồn và ô nhiễm không khí trong khu vực.
Thiết kế bền vững là một yếu tố không thể thiếu trong các dự án TOD. Các công trình xây dựng trong khu vực TOD thường được áp dụng các tiêu chuẩn thiết kế xanh, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường và các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Mục tiêu là giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái tự nhiên và bảo vệ tài nguyên. Điều này bao gồm việc quản lý nước mưa hiệu quả, sử dụng năng lượng tái tạo và tối ưu hóa hiệu suất năng lượng trong các tòa nhà.
Bên cạnh chức năng giao thông và nhà ở, mô hình TOD còn tập trung vào việc cung cấp đầy đủ các tiện ích công cộng thiết yếu ngay trong khu vực. Trường học, bệnh viện, công viên, trung tâm văn hóa, khu vui chơi giải trí và các dịch vụ cộng đồng khác được tích hợp gần các trạm giao thông. Sự hiện diện của các tiện ích này giúp tạo ra một cộng đồng khép kín, nơi cư dân có thể đáp ứng hầu hết nhu cầu hàng ngày mà không cần di chuyển xa, giảm bớt gánh nặng cho hạ tầng giao thông ở các khu vực khác và nâng cao sự gắn kết cộng đồng.
Cuối cùng, mô hình phát triển theo định hướng TOD đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế địa phương. Việc tập trung dân cư và các tiện ích tại các trung tâm giao thông tạo ra một thị trường tiềm năng lớn cho các doanh nghiệp nhỏ và lớn. Cửa hàng, nhà hàng, văn phòng và các dịch vụ thương mại khác phát triển mạnh mẽ, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thu hút đầu tư. Sự sầm uất của các khu vực TOD góp phần đáng kể vào sự tăng trưởng kinh tế chung của thành phố.
Lợi Ích Vượt Trội Khi Áp Dụng Mô Hình TOD
Việc triển khai mô hình TOD mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho đô thị và cư dân. Quan trọng nhất là khả năng giảm đáng kể tình trạng ùn tắc giao thông. Bằng cách cung cấp các lựa chọn di chuyển công cộng thuận tiện và đáng tin cậy, TOD khuyến khích người dân từ bỏ việc sử dụng xe cá nhân trong các chuyến đi hàng ngày, đặc biệt là vào giờ cao điểm. Điều này làm giảm số lượng phương tiện trên đường, giúp lưu thông trở nên thông thoáng hơn và tiết kiệm thời gian di chuyển cho mọi người.
Về mặt môi trường, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng đóng góp tích cực vào việc giảm thiểu ô nhiễm không khí. Ít xe cá nhân hơn đồng nghĩa với việc giảm lượng khí thải độc hại ra môi trường. Ngoài ra, thiết kế TOD thường ưu tiên không gian xanh, khuyến khích đi bộ và đạp xe, tạo ra một môi trường sống trong lành và lành mạnh hơn. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng các khu vực TOD có thể giảm lượng khí thải carbon trên đầu người lên tới 20-40% so với các khu vực phát triển truyền thống.
Mô hình TOD cũng mang lại lợi ích kinh tế đáng kể. Việc tập trung phát triển xung quanh các điểm trung chuyển giao thông làm tăng giá trị bất động sản trong khu vực đó. Sự tiện lợi về giao thông và sự hiện diện của các tiện ích thu hút người dân và doanh nghiệp, tạo ra nhu cầu về nhà ở, văn phòng và mặt bằng thương mại. Điều này không chỉ mang lại nguồn thu từ thuế đất và phát triển mà còn thúc đẩy hoạt động kinh doanh, tạo việc làm và kích thích tăng trưởng kinh tế địa phương một cách bền vững. Các khu vực TOD thường trở thành những trung tâm kinh tế năng động của thành phố.
Cuối cùng, mô hình TOD nâng cao đáng kể chất lượng cuộc sống cho cư dân. Sự kết hợp giữa nhà ở, nơi làm việc, mua sắm và giải trí trong một khu vực nhỏ gọn và dễ tiếp cận giúp giảm bớt căng thẳng từ việc di chuyển xa. Người dân có nhiều thời gian hơn cho gia đình, sở thích cá nhân và các hoạt động cộng đồng. Không gian công cộng được thiết kế tốt, khuyến khích tương tác xã hội và tạo ra một cảm giác cộng đồng mạnh mẽ hơn.
Mô Hình TOD Trên Thế Giới: Những Câu Chuyện Thành Công
Mô hình TOD đã chứng minh hiệu quả ở nhiều thành phố trên khắp các châu lục, trở thành kim chỉ nam cho sự phát triển đô thị bền vững. Các đô thị này đã thành công trong việc tích hợp hệ thống giao thông công cộng với quy hoạch sử dụng đất.
TOD Thành Công Tại Châu Á: Hồng Kông và Singapore
Hồng Kông được coi là một trong những ví dụ điển hình nhất về sự thành công của mô hình TOD. Hệ thống Đường sắt Đô thị (MTR) không chỉ đơn thuần là một phương tiện giao thông mà còn đóng vai trò là nhà phát triển bất động sản chủ chốt. MTR xây dựng các khu dân cư và thương mại quy mô lớn ngay trên hoặc liền kề các nhà ga của mình. Chiến lược này cho phép MTR thu lợi từ sự gia tăng giá trị đất đai do chính hệ thống giao thông mà họ xây dựng mang lại, tạo ra nguồn doanh thu bền vững để tái đầu tư và vận hành mạng lưới. Các khu vực như Cửu Long (Kowloon) hay Tseung Kwan O là minh chứng rõ nét với các tòa nhà cao tầng tích hợp nhà ở, văn phòng và trung tâm mua sắm sôi động ngay xung quanh các ga tàu.
Tương tự, Singapore cũng tích hợp mô hình TOD vào chiến lược quy hoạch tổng thể quốc gia. Mạng lưới MRT (Mass Rapid Transit) dày đặc là xương sống kết nối các khu dân cư, trung tâm thương mại và khu công nghiệp. Chính phủ Singapore chủ trương phát triển các khu vực vệ tinh xung quanh các ga MRT, cung cấp đầy đủ tiện ích và dịch vụ công cộng. Các khu vực như Jurong East, Woodlands hay Tampines được quy hoạch và phát triển thành những trung tâm khu vực (Regional Centres) theo định hướng TOD, giảm áp lực cho khu vực trung tâm và tạo điều kiện sống, làm việc thuận tiện cho người dân ở các khu vực khác nhau của đảo quốc.
TOD Ở Phương Tây: Từ Curitiba Đến Portland
Ở khu vực Nam Mỹ, Curitiba, Brazil, nổi tiếng là một trong những thành phố tiên phong áp dụng mô hình TOD từ những năm 1970. Thay vì xây dựng hệ thống metro tốn kém, Curitiba đã phát triển một hệ thống xe buýt nhanh (BRT) rất hiệu quả, gọi là “Rede Integrada de Transporte” (RIT). Hệ thống BRT này hoạt động như một hệ thống tàu điện mặt đất với các làn đường dành riêng, nhà ga dạng ống độc đáo và hệ thống vé tích hợp. Thành phố đã quy hoạch các hành lang phát triển có mật độ cao dọc theo các tuyến BRT, kết hợp nhà ở, thương mại và dịch vụ, chứng minh rằng mô hình TOD có thể được triển khai thành công ngay cả với hạ tầng giao thông chi phí thấp hơn.
Portland, Oregon, tại Hoa Kỳ, cũng là một hình mẫu về mô hình TOD. Portland đã xây dựng một hệ thống giao thông công cộng đa phương thức bao gồm tàu điện nhẹ MAX, xe buýt và xe điện đường phố. Thành phố đã tích cực sử dụng quy hoạch sử dụng đất và các chính sách phát triển để tập trung tăng trưởng xung quanh các tuyến giao thông này. Các khu vực như Pearl District, Lloyd District hay các trạm dọc tuyến MAX ngoại ô đã biến đổi thành những khu phố sầm uất, khuyến khích người dân đi bộ và sử dụng phương tiện công cộng để di chuyển hàng ngày, giảm bớt sự phụ thuộc vào ô tô cá nhân trong một quốc gia có văn hóa xe hơi. Stockholm (Thụy Điển) và Tokyo (Nhật Bản) cũng là những ví dụ nổi bật khác về mô hình TOD tích hợp cao.
Tiềm Năng Và Thách Thức Của Mô Hình TOD Tại Việt Nam
Việt Nam, với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về giao thông và quy hoạch. Sự xuất hiện của các dự án giao thông công cộng khối lượng lớn như đường sắt đô thị và BRT mở ra cơ hội lớn để áp dụng mô hình TOD, nhằm kiến tạo các không gian đô thị hiện đại, giảm ùn tắc và phát triển bền vững.
Tình Hình Triển Khai TOD Ở Thủ Đô Hà Nội
Tại Hà Nội, việc triển khai mô hình TOD đang từng bước được thực hiện, gắn liền với sự phát triển của hệ thống giao thông công cộng. Tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông đã đi vào hoạt động là dấu mốc quan trọng, đặt nền móng cho việc hình thành các khu vực phát triển theo định hướng giao thông dọc theo tuyến này.
Ngoài ra, các tuyến đường sắt đô thị khác đang được xây dựng hoặc trong giai đoạn quy hoạch chi tiết, như tuyến Nhổn – ga Hà Nội hay tuyến Yên Viên – Ngọc Hồi, hứa hẹn sẽ tạo nên một mạng lưới giao thông công cộng phủ khắp. Song song với đó, tuyến xe buýt nhanh BRT Yên Nghĩa – Kim Mã tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các khu vực. Hà Nội cũng đang nỗ lực quy hoạch lại mạng lưới xe buýt để tăng tính liên kết, đảm bảo khả năng trung chuyển thuận lợi giữa xe buýt và các tuyến đường sắt đô thị, hướng tới một hệ thống giao thông công cộng tích hợp cao theo tinh thần mô hình TOD. Tuy nhiên, việc triển khai mô hình TOD tại Hà Nội đối mặt với không ít thách thức, bao gồm việc giải phóng mặt bằng, quy hoạch lại các khu vực dân cư hiện hữu có mật độ cao gần các nhà ga, và đảm bảo sự phối hợp đồng bộ giữa các sở, ban, ngành liên quan đến giao thông và quy hoạch đô thị.
TP.HCM Nỗ Lực Với Kế Hoạch Phát Triển Đô Thị TOD
TP.HCM là đô thị tiên phong tại Việt Nam trong việc thể chế hóa và triển khai mô hình TOD một cách bài bản. Thành phố đang đối diện với những thách thức về đô thị hóa, dân số tăng nhanh và quá tải hạ tầng, khiến mô hình TOD trở thành một giải pháp cấp thiết. Tuyến đường sắt đô thị số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) đã được đưa vào vận hành thương mại, tạo cơ sở hạ tầng cốt lõi cho việc phát triển các khu vực TOD dọc theo tuyến này.
Nhiều tuyến đường sắt đô thị khác cũng đang trong quá trình quy hoạch hoặc xây dựng, hình thành nên một mạng lưới giao thông công cộng trong tương lai. Cùng với đó, các tuyến BRT cũng được triển khai để tăng cường kết nối. Sự quyết tâm của TP.HCM trong việc áp dụng mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng được thể hiện rõ qua việc ban hành các chính sách đặc thù, cho phép sử dụng ngân sách công để đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư tại các khu vực trọng điểm gần nhà ga và nút giao thông lớn. Điều này mở ra cơ hội thực hiện quy hoạch lại đất đai và thu hút đầu tư vào các dự án TOD.
Các Khu Vực TOD Trọng Điểm Tại TP.HCM Giai Đoạn 2024-2028
Theo Nghị quyết 98/2023/QH15 của Quốc hội, TP.HCM được phép thí điểm cơ chế đặc thù để triển khai mô hình TOD. Thành phố đã xác định lộ trình thực hiện theo hai giai đoạn chính, tập trung vào các khu vực có tiềm năng lớn và gần các dự án hạ tầng giao thông quan trọng.
Trong giai đoạn thí điểm đầu tiên từ năm 2024 đến năm 2025, TP.HCM sẽ tập trung vào 9 vị trí chiến lược. Những khu vực này phân bố quanh các tuyến Metro số 1 và số 2, cùng với đường Vành đai 3 đang được xây dựng. Cụ thể, dọc theo tuyến Metro số 1, khu vực quanh ga Phước Long thuộc khu vực Trường Thọ, TP Thủ Đức, với diện tích hơn 160ha, được kỳ vọng sẽ trở thành một trung tâm TOD kiểu mẫu. Trên tuyến Metro số 2, ba vị trí được ưu tiên bao gồm Ô phố I/82a, Tây Thạnh (26,65ha), khu vực Trung tâm Triển lãm và Trung tâm Thể dục thể thao quận Tân Bình (5,1ha), và khu C30 gần ga Lê Thị Riêng (40,9ha). Đối với đường Vành đai 3, năm khu đất lớn nằm trong diện quy hoạch phát triển theo định hướng TOD, bao gồm Nông trường Dừa (152,6ha) và khu đất Long Bình (29ha) tại TP Thủ Đức, cùng với khu số 8 rộng 198,4ha tại Tân Hiệp, khu số 6 rộng 389,3ha tại Xuân Thới Thượng, và khu 104,9ha tại Xuân Thới Sơn thuộc huyện Hóc Môn.
Tiếp theo, giai đoạn 2026 đến 2028, TP.HCM sẽ tiếp tục mở rộng triển khai mô hình TOD tại hai khu vực bổ sung. Đó là khu đất có diện tích 290,2ha tại xã Tân Hiệp (Hóc Môn), cũng nằm dọc theo hành lang của đường Vành đai 3, và đặc biệt là khu vực rộng 314ha xung quanh ga Tân Kiên thuộc huyện Bình Chánh. Khu vực Tân Kiên có vị trí chiến lược khi được quy hoạch là điểm cuối của tuyến Metro số 3 nối dài và cũng nằm trên hành lang của tuyến đường sắt tốc độ cao TP.HCM – Cần Thơ trong tương lai, hứa hẹn trở thành một trung tâm trung chuyển đa phương thức giao thông công cộng và đô thị phát triển sôi động. Theo kế hoạch dự kiến, việc xác định ranh giới, lập quy hoạch chi tiết và hoàn thiện các thủ tục pháp lý cho các khu vực này sẽ được thực hiện trong quý II và quý III năm 2025. Việc điều chỉnh quy hoạch sẽ diễn ra từ quý II đến quý IV năm 2025, và thủ tục lựa chọn nhà đầu tư dự kiến sẽ hoàn tất vào đầu năm 2026, mở đường cho việc triển khai xây dựng các dự án TOD quy mô lớn tại TP.HCM.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Mô Hình TOD
Mô hình TOD là gì?
Mô hình TOD (Transit-Oriented Development) là cách phát triển đô thị lấy hệ thống giao thông công cộng làm trung tâm. Các khu dân cư, thương mại và tiện ích được quy hoạch và xây dựng tập trung xung quanh các nhà ga, trạm trung chuyển để khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng và giảm phụ thuộc vào xe cá nhân.
Lợi ích chính của mô hình TOD là gì?
Lợi ích chính bao gồm giảm ùn tắc giao thông, cải thiện chất lượng không khí và môi trường, tăng giá trị bất động sản xung quanh các trạm giao thông, thúc đẩy kinh tế địa phương, và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cư dân thông qua việc tạo ra các cộng đồng tiện lợi, dễ tiếp cận.
Mô hình TOD có khác gì so với phát triển đô thị truyền thống?
Điểm khác biệt cốt lõi là TOD chủ động tích hợp quy hoạch sử dụng đất với phát triển giao thông công cộng ngay từ đầu. Phát triển truyền thống thường mở rộng theo chiều ngang và phụ thuộc nhiều vào ô tô, trong khi TOD tập trung phát triển theo chiều sâu xung quanh các điểm trung chuyển, tạo ra mật độ cao và khuyến khích các phương thức di chuyển bền vững.
Những quốc gia/thành phố nào trên thế giới áp dụng thành công mô hình TOD?
Nhiều thành phố đã thành công với mô hình TOD, điển hình như Hồng Kông, Singapore, Curitiba (Brazil), Portland (Mỹ), Stockholm (Thụy Điển) và Tokyo (Nhật Bản).
Mô hình TOD đang được triển khai ở đâu tại Việt Nam?
Tại Việt Nam, Hà Nội và TP.HCM là hai đô thị trọng điểm đang nỗ lực triển khai mô hình TOD. Các dự án đường sắt đô thị và BRT ở cả hai thành phố đang tạo tiền đề cho việc phát triển các khu vực TOD trong tương lai, đặc biệt là kế hoạch thí điểm 11 khu vực tại TP.HCM.
Nhìn chung, mô hình TOD mang lại tiềm năng to lớn cho sự phát triển đô thị bền vững, giải quyết các thách thức về giao thông và môi trường. Việc áp dụng thành công mô hình TOD tại Việt Nam, đặc biệt ở Hà Nội và TP.HCM, sẽ góp phần kiến tạo những không gian sống chất lượng cho cư dân. SummerLand luôn cập nhật những xu hướng phát triển đô thị mới nhất.
