Hồng quân Liên Xô, một cái tên đã đi vào lịch sử thế giới như một trong những lực lượng quân sự vĩ đại và có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20, không chỉ là một đội quân mà còn là biểu tượng của một hệ tư tưởng và một giai đoạn lịch sử đầy biến động. Khi tìm hiểu hồng quân Liên Xô là ai, chúng ta không chỉ khám phá về một tổ chức quân sự hùng mạnh mà còn là hành trình xuyên qua những trang sử quan trọng, từ cách mạng đến chiến tranh thế giới, và sự hình thành của cục diện chính trị toàn cầu. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về lực lượng này, từ nguồn gốc, cấu trúc, những chiến công vang dội đến di sản và ý nghĩa lịch sử của họ.
Có thể bạn quan tâm: Hầu Minh Hạo Là Ai? Toàn Cảnh Sự Nghiệp Và Đời Tư.
Sơ Lược Về Hồng Quân Liên Xô
Hồng quân Liên Xô, tên đầy đủ là Lực lượng Vũ trang Công Nông (tiếng Nga: Рабоче-крестьянская Красная армия, viết tắt là RKKA), là quân đội của Liên bang Xô viết. Được thành lập vào ngày 28 tháng 1 năm 1918 bởi những người Bolshevik dưới sự lãnh đạo của Leon Trotsky, Hồng quân ra đời trong bối cảnh cuộc Nội chiến Nga khốc liệt, nhằm bảo vệ thành quả của Cách mạng Tháng Mười. Trải qua nhiều thập kỷ, Hồng quân phát triển từ một đội quân cách mạng non trẻ thành một siêu cường quân sự, đóng vai trò then chốt trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, nơi họ chịu trách nhiệm chính trong việc đánh bại Đức Quốc xã ở Mặt trận phía Đông. Sau chiến tranh, Hồng quân trở thành xương sống của lực lượng quân sự Liên Xô, đối trọng với các cường quốc phương Tây trong Chiến tranh Lạnh cho đến khi Liên Xô tan rã vào năm 1991. Lực lượng này đại diện cho sức mạnh quân sự của một siêu cường, đồng thời mang trong mình những câu chuyện phức tạp về chủ nghĩa anh hùng, sự hy sinh và những hệ lụy của lịch sử.
Có thể bạn quan tâm: Hải Tàu Là Ai? Giải Mã Các Chức Danh Trên Tàu Biển Quốc Tế
<>Xem Thêm Bài Viết:<>
- Tải bài hát Faded làm nhạc chuông cho điện thoại miễn phí
- Phê duyệt chủ trương đầu tư chung cư Bắc Cường Đà Nẵng
- Hướng Dẫn Cài Máy In Canon 6030 Cho Win 7 Chi Tiết Từ A-Z
- Nam Định cách Hải Phòng bao nhiêu km: Thông tin chi tiết hành trình
- Khám phá Bãi Đá Ông Địa Phan Thiết: Vẻ đẹp hoang sơ và huyền thoại
Nguồn Gốc và Sự Ra Đời Của Hồng Quân
Sự hình thành của Hồng quân Liên Xô không chỉ là một sự kiện quân sự mà còn là kết quả trực tiếp của những biến động chính trị sâu sắc tại Nga vào đầu thế kỷ 20. Sau cuộc Cách mạng Tháng Mười năm 1917, những người Bolshevik do Vladimir Lenin lãnh đạo đã lật đổ Chính phủ Lâm thời và nắm quyền kiểm soát đất nước. Tuy nhiên, quyền lực của họ vấp phải sự kháng cự mạnh mẽ từ nhiều phe phái khác nhau, dẫn đến một cuộc Nội chiến Nga tàn khốc.
Để bảo vệ thành quả cách mạng và củng cố quyền lực, chính quyền Bolshevik nhận thấy cần có một lực lượng quân sự trung thành và được tổ chức bài bản. Lực lượng bảo vệ cách mạng ban đầu là Vệ binh Đỏ, một tập hợp các nhóm vũ trang của công nhân và nông dân, thường thiếu kỷ luật và kinh nghiệm chiến đấu. Trước tình hình các cường quốc can thiệp và sự trỗi dậy của Bạch vệ (các lực lượng chống Bolshevik), Hội đồng Dân ủy Liên bang Xô viết, dưới sự chỉ đạo của Leon Trotsky, Bộ trưởng Chiến tranh đầu tiên, đã ban hành sắc lệnh thành lập Hồng quân vào ngày 28 tháng 1 năm 1918.
Ban đầu, Hồng quân hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, nhưng nhanh chóng chuyển sang chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc để đáp ứng nhu cầu chiến trường. Trotsky đã đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng Hồng quân từ một lực lượng dân quân ô hợp thành một đội quân chuyên nghiệp, có kỷ luật. Ông đã cho phép các cựu sĩ quan Sa hoàng phục vụ trong Hồng quân để tận dụng kinh nghiệm quân sự của họ, dù điều này vấp phải sự phản đối từ một số Bolshevik. Để đảm bảo lòng trung thành của họ, hệ thống chính ủy đã được thiết lập, với các chính ủy viên Đảng Cộng sản được bổ nhiệm vào mọi cấp đơn vị để giám sát hoạt động quân sự và tuyên truyền tư tưởng chính trị.
Trong cuộc Nội chiến Nga (1918-1922), Hồng quân đã phải đối mặt với nhiều kẻ thù: quân Bạch vệ của các tướng lĩnh Sa hoàng như Denikin, Kolchak, Wrangel; các lực lượng vũ trang của các quốc gia can thiệp như Anh, Pháp, Mỹ, Nhật Bản; và các phong trào ly khai. Mặc dù ban đầu gặp nhiều khó khăn, Hồng quân đã chứng tỏ khả năng thích nghi và sức mạnh trong chiến đấu, cuối cùng giành chiến thắng và củng cố quyền lực của Bolshevik trên hầu hết lãnh thổ Đế quốc Nga cũ. Chiến thắng này đã đặt nền móng cho sự ra đời của Liên bang Xô viết vào năm 1922 và định hình vai trò của Hồng quân như trụ cột bảo vệ chế độ mới.
Những Nguyên Tắc Xây Dựng Ban Đầu
Việc xây dựng Hồng quân dựa trên một số nguyên tắc cơ bản:
- Tính cách mạng: Hồng quân được xem là công cụ của giai cấp vô sản và nông dân, chiến đấu vì chủ nghĩa xã hội.
- Tính kỷ luật sắt: Từ những ngày đầu, việc xây dựng kỷ luật nghiêm ngặt là ưu tiên hàng đầu để biến lực lượng ô hợp thành một đội quân chính quy.
- Vai trò của Đảng: Đảng Cộng sản có vai trò lãnh đạo tuyệt đối trong mọi hoạt động của Hồng quân thông qua hệ thống chính ủy và tổ chức Đảng trong quân đội.
- Giáo dục chính trị: Các binh sĩ được giáo dục về tư tưởng Mác-Lênin, về mục tiêu và ý nghĩa của cuộc đấu tranh cách mạng.
Sự ra đời và chiến thắng trong Nội chiến đã chứng minh khả năng của Hồng quân, đồng thời đặt nền móng cho quá trình phát triển thành một thế lực quân sự toàn cầu trong những thập niên tiếp theo.
Vai Trò Lịch Sử Trong Thế Chiến II (Chiến Tranh Vệ Quốc Vĩ Đại)
Hồng quân Liên Xô đã chứng tỏ sức mạnh và tinh thần quả cảm nhất của mình trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, mà người Liên Xô gọi là “Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại” (1941-1945). Đây là giai đoạn khốc liệt nhất trong lịch sử Hồng quân Liên Xô, khi họ đối mặt trực tiếp với cỗ máy chiến tranh Đức Quốc xã.
Khi Đức Quốc xã tấn công Liên Xô vào tháng 6 năm 1941 trong Chiến dịch Barbarossa, Hồng quân ban đầu phải chịu đựng những tổn thất nặng nề. Hàng triệu binh sĩ bị bắt làm tù binh, trang thiết bị quân sự bị phá hủy, và quân Đức tiến sâu vào lãnh thổ Liên Xô, chiếm đóng nhiều khu vực quan trọng và đe dọa Moscow. Tuy nhiên, bất chấp những thất bại ban đầu, Hồng quân đã thể hiện khả năng phục hồi đáng kinh ngạc. Sự kháng cự quyết liệt tại các thành phố như Leningrad, Moscow và sau đó là Stalingrad đã làm chậm bước tiến của quân Đức, buộc họ phải trả giá đắt và tiêu hao nguồn lực.
Trận Stalingrad (1942-1943) được coi là bước ngoặt của Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tại đây, Hồng quân đã kiên cường phòng thủ và sau đó bao vây, tiêu diệt toàn bộ Tập đoàn quân số 6 của Đức. Chiến thắng mang tính biểu tượng này không chỉ đảo ngược cục diện chiến trường phía Đông mà còn giáng một đòn chí tử vào ý chí chiến đấu của Đức Quốc xã. Từ đó, Hồng quân bắt đầu cuộc phản công không ngừng, đẩy lùi quân Đức khỏi lãnh thổ Liên Xô và tiến vào Đông Âu.
Các chiến dịch lớn khác như Kursk (trận đấu xe tăng lớn nhất lịch sử), Bagration (chiến dịch giải phóng Belarus với quy mô khổng lồ) đã chứng minh khả năng chỉ huy, hậu cần và sức mạnh tấn công của Hồng quân. Với sự hy sinh to lớn (ước tính hơn 8 triệu binh sĩ Liên Xô đã thiệt mạng trong chiến tranh), Hồng quân đã giải phóng nhiều quốc gia Đông Âu khỏi ách chiếm đóng của Đức Quốc xã và cuối cùng tiến vào Berlin, kết thúc cuộc chiến ở châu Âu vào tháng 5 năm 1945.
Vai trò của Hồng quân trong việc đánh bại Đức Quốc xã là không thể phủ nhận. Họ đã tiêu hao phần lớn lực lượng quân sự của Đức, buộc Đức phải chiến đấu trên hai mặt trận và không thể tập trung toàn lực cho chiến trường phía Tây. Chiến thắng của Hồng quân không chỉ cứu Liên Xô khỏi sự diệt vong mà còn góp phần quan trọng vào chiến thắng chung của phe Đồng minh. Sự dũng cảm, kiên cường và khả năng chịu đựng gian khổ của các chiến sĩ Hồng quân đã trở thành huyền thoại.
Hồng Quân Thời Kỳ Chiến Tranh Lạnh
Sau chiến thắng vẻ vang trong Thế chiến II, Hồng quân không chỉ được duy trì mà còn được hiện đại hóa và trở thành một trong hai siêu cường quân sự hàng đầu thế giới, đối trọng trực tiếp với các lực lượng vũ trang của Hoa Kỳ và NATO. Giai đoạn Chiến tranh Lạnh (khoảng năm 1947-1991) đã định hình lại vai trò và cấu trúc của Hồng quân Liên Xô theo một hướng mới.
Trong thời kỳ này, Hồng quân được tái tổ chức thành Lực lượng Vũ trang Liên Xô, bao gồm Lục quân, Hải quân, Không quân, Lực lượng Phòng không, và Lực lượng Tên lửa Chiến lược mới thành lập. Mục tiêu chính của họ là duy trì sự cân bằng quyền lực với phương Tây, bảo vệ lợi ích của Liên Xô và các nước đồng minh thuộc khối Warszawa, và sẵn sàng cho một cuộc xung đột quy mô lớn, tiềm ẩn nguy cơ chiến tranh hạt nhân.
Sự Phát Triển và Học Thuyết Quân Sự
Hồng quân trong thời Chiến tranh Lạnh đã trải qua một quá trình hiện đại hóa mạnh mẽ về công nghệ và học thuyết quân sự:
- Phát triển hạt nhân: Liên Xô nhanh chóng phát triển vũ khí hạt nhân và hình thành Lực lượng Tên lửa Chiến lược, trở thành một cường quốc hạt nhân có khả năng tấn công trả đũa, đảm bảo “sự hủy diệt lẫn nhau được đảm bảo” (MAD) như một yếu tố răn đe.
- Số lượng quân và trang bị: Liên Xô duy trì một lực lượng quân thường trực khổng lồ, được trang bị hàng chục nghìn xe tăng, xe bọc thép, máy bay chiến đấu, tàu chiến và hệ thống pháo binh. Khối lượng sản xuất quân sự của Liên Xô trong thời kỳ này là chưa từng có.
- Học thuyết quân sự: Học thuyết quân sự của Hồng quân tập trung vào các chiến dịch tấn công quy mô lớn, chọc thủng phòng tuyến địch bằng sức mạnh áp đảo của xe tăng và bộ binh cơ giới, được hỗ trợ bởi pháo binh và không quân. Họ cũng nhấn mạnh vào việc duy trì sức mạnh quân sự áp đảo tại Trung Âu để đối phó với NATO.
- Quân sự hóa xã hội: Xã hội Liên Xô được quân sự hóa ở mức độ cao, với việc giáo dục quốc phòng và chuẩn bị sẵn sàng cho chiến tranh được nhấn mạnh từ lứa tuổi nhỏ.
Các Can Thiệp và Đối Đầu Gián Tiếp
Hồng quân không tham gia vào một cuộc chiến tranh tổng lực trực tiếp với phương Tây, nhưng đã can thiệp vào một số quốc gia đồng minh để duy trì sự kiểm soát của Liên Xô và đàn áp các phong trào cải cách:
Có thể bạn quan tâm: Hống Là Ai? Giải Mã Chi Tiết Hiện Tượng Koc Truyền Cảm Hứng
- Đàn áp cuộc nổi dậy Hungary (1956): Hồng quân đã dùng vũ lực đàn áp cuộc nổi dậy đòi tự do và độc lập ở Hungary, tái lập chính quyền thân Liên Xô.
- Đàn áp Mùa xuân Praha (1968): Liên Xô và các nước khối Warszawa đã tiến quân vào Tiệp Khắc để dập tắt phong trào cải cách “Mùa xuân Praha”.
- Chiến tranh Afghanistan (1979-1989): Đây là cuộc xung đột lớn nhất mà Hồng quân trực tiếp tham gia sau Thế chiến II. Hàng trăm nghìn binh sĩ Liên Xô đã được triển khai đến Afghanistan để hỗ trợ chính phủ cộng sản địa phương chống lại các phiến quân Mujahideen. Cuộc chiến kéo dài 10 năm đã gây ra tổn thất lớn về người và của cho Liên Xô, được coi là một yếu tố góp phần vào sự suy yếu kinh tế và tinh thần của đất nước.
Sự hiện diện mạnh mẽ của Hồng quân ở Đông Âu và các hành động can thiệp này đã củng cố ảnh hưởng của Liên Xô trong khu vực nhưng cũng làm gia tăng căng thẳng với phương Tây. Chi phí khổng lồ để duy trì và hiện đại hóa một lực lượng quân sự như vậy đã đặt gánh nặng lớn lên nền kinh tế Liên Xô, vốn đã gặp nhiều khó khăn, và đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự tan rã sau này.
Cấu Trúc, Tổ Chức và Học Thuyết Quân Sự
Để hiểu rõ hồng quân Liên Xô là ai và cách họ vận hành, cần phải xem xét cấu trúc, tổ chức và học thuyết quân sự đặc trưng của họ. Từ những ngày đầu thành lập, Hồng quân đã không ngừng phát triển và hoàn thiện hệ thống của mình để trở thành một trong những lực lượng quân sự hiệu quả nhất.
Cấu Trúc Tổ Chức
Hồng quân Liên Xô được tổ chức theo một hệ thống chỉ huy tập trung cao độ, với Bộ Quốc phòng Liên Xô và Bộ Tổng Tham mưu là những cơ quan lãnh đạo tối cao.
- Bộ Tổng Tham mưu: Là trung tâm lập kế hoạch chiến lược và điều hành các chiến dịch quân sự.
- Các Quân khu: Lãnh thổ Liên Xô được chia thành nhiều quân khu, mỗi quân khu có quyền tự chủ về hành chính quân sự và huấn luyện, nhưng vẫn nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Bộ Tổng Tham mưu. Trong thời chiến, các quân khu có thể được chuyển đổi thành mặt trận.
- Các Binh chủng: Hồng quân bao gồm nhiều binh chủng chính:
- Lục quân: Là binh chủng lớn nhất, xương sống của Hồng quân, bao gồm bộ binh cơ giới, lực lượng xe tăng, pháo binh, công binh và các đơn vị hỗ trợ khác.
- Không quân: Cung cấp yểm trợ trên không, trinh sát và vận tải.
- Hải quân: Dù không mạnh bằng lục quân, Hải quân Liên Xô vẫn là một lực lượng đáng gờm, đặc biệt là hạm đội tàu ngầm.
- Lực lượng Phòng không: Chịu trách nhiệm bảo vệ không phận Liên Xô.
- Lực lượng Tên lửa Chiến lược (sau này): Quản lý kho vũ khí hạt nhân và các tên lửa đạn đạo liên lục địa.
- Hệ thống Chính ủy: Đây là một đặc điểm độc đáo của Hồng quân. Bên cạnh chỉ huy quân sự, mỗi đơn vị còn có một chính ủy viên Đảng Cộng sản, người chịu trách nhiệm về tư tưởng chính trị, tinh thần quân đội và đảm bảo lòng trung thành với Đảng. Mặc dù vai trò của chính ủy đã thay đổi theo thời gian, nhưng nó luôn nhấn mạnh sự kiểm soát chính trị đối với quân đội.
Học Thuyết Quân Sự
Học thuyết quân sự của Hồng quân đã phát triển qua nhiều giai đoạn, nhưng luôn giữ những nguyên tắc cốt lõi:
- Tấn công quy mô lớn và chiều sâu: Sau những bài học trong Thế chiến II, học thuyết của Hồng quân nhấn mạnh việc tiến hành các chiến dịch tấn công quy mô lớn, sử dụng sức mạnh áp đảo của xe tăng, bộ binh cơ giới và pháo binh để chọc thủng phòng tuyến địch và thâm nhập sâu vào hậu phương. Mục tiêu là làm tê liệt khả năng phòng thủ của đối phương và gây ra thiệt hại không thể phục hồi.
- Phối hợp binh chủng hợp thành: Hồng quân coi trọng sự phối hợp chặt chẽ giữa các binh chủng (lục quân, không quân, pháo binh) để đạt hiệu quả tối đa trên chiến trường.
- Ưu tiên số lượng và hỏa lực: Mặc dù chú trọng đến chiến thuật, Hồng quân cũng nổi tiếng với việc duy trì số lượng quân và trang thiết bị khổng lồ, cùng với sức mạnh hỏa lực áp đảo.
- Sẵn sàng chiến đấu hạt nhân: Trong Chiến tranh Lạnh, học thuyết quân sự của Liên Xô đã tích hợp chiến tranh hạt nhân vào kế hoạch của họ, với khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật và chiến lược trong trường hợp xung đột toàn diện.
- Phòng thủ tích cực: Mặc dù có xu hướng tấn công, Hồng quân cũng phát triển các chiến lược phòng thủ tích cực, với khả năng tổ chức các đợt phản công mạnh mẽ.
Trong suốt lịch sử, Hồng quân đã được biết đến với kỷ luật nghiêm khắc, khả năng chịu đựng gian khổ và tinh thần hy sinh vì lý tưởng. Đây là một tổ chức được xây dựng để đối phó với các cuộc xung đột quy mô lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và khả năng huy động nguồn lực khổng lồ.
Ảnh Hưởng Văn Hóa và Di Sản
Hồng quân Liên Xô không chỉ là một lực lượng quân sự mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trong văn hóa, xã hội và lịch sử toàn cầu. Di sản của họ phức tạp, đa chiều và vẫn còn được tranh luận cho đến ngày nay.
Biểu Tượng của Chủ Nghĩa Anh Hùng và Quyết Thắng
Đối với người dân Liên Xô và sau này là Nga, Hồng quân là biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng và chiến thắng vĩ đại trong Chiến tranh Vệ quốc. Họ là những người đã cứu đất nước khỏi sự diệt vong dưới bàn tay của Đức Quốc xã. Hình ảnh người lính Hồng quân kiên cường, dũng cảm, đã truyền cảm hứng cho vô số tác phẩm nghệ thuật, văn học, âm nhạc và điện ảnh. Các bài hát như “Ngày Chiến Thắng” (День Победы), các bộ phim như “Cuộc Chiến Ở Stalingrad” (Сталинград), và các tượng đài vĩ đại như “Mẹ Tổ Quốc Kêu Gọi” (Родина-мать зовёт!) ở Volgograd (Stalingrad cũ) là minh chứng cho sự tôn vinh vai trò của Hồng quân.
Tại nhiều quốc gia Đông Âu, Hồng quân được ca ngợi là lực lượng giải phóng khỏi ách phát xít. Tuy nhiên, ở một số nơi, đặc biệt là những quốc gia từng bị Liên Xô chiếm đóng hoặc chịu ảnh hưởng nặng nề sau chiến tranh, di sản của Hồng quân phức tạp hơn, gắn liền với sự áp đặt chính trị và mất tự do.
Ảnh Hưởng Đến Địa Chính Trị Toàn Cầu
Hồng quân là một trong những nhân tố chính định hình cục diện địa chính trị thế kỷ 20.
- Hình thành Khối Xã hội Chủ nghĩa: Sau Thế chiến II, sự hiện diện của Hồng quân ở Đông Âu đã tạo điều kiện cho việc thành lập các chế độ cộng sản và khối Warszawa, phân chia châu Âu thành hai khối đối lập.
- Chiến tranh Lạnh: Cùng với quân đội Hoa Kỳ, Hồng quân là một trong hai “người chơi” chính trong Chiến tranh Lạnh, duy trì sự cân bằng quyền lực hạt nhân và ảnh hưởng đến các cuộc xung đột ủy nhiệm trên toàn thế giới.
- Phát triển quân sự: Các học thuyết quân sự và công nghệ do Hồng quân phát triển đã ảnh hưởng đến nhiều quân đội khác trên thế giới, đặc biệt là ở các nước thuộc khối xã hội chủ nghĩa và các quốc gia tìm kiếm sự hỗ trợ từ Liên Xô.
Di Sản Văn Hóa và Kỷ Niệm
Mặc dù Liên Xô đã tan rã, di sản của Hồng quân vẫn còn hiện hữu. Ngày 9 tháng 5 hàng năm (Ngày Chiến Thắng) là một trong những ngày lễ quan trọng nhất ở Nga và một số nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ, với các cuộc duyệt binh hoành tráng để kỷ niệm chiến thắng của Hồng quân. Các biểu tượng như ngôi sao đỏ, búa liềm và cờ chiến thắng vẫn được sử dụng rộng rãi.
Tuy nhiên, không thể bỏ qua những mặt tối trong di sản của Hồng quân, bao gồm các hành vi đàn áp chính trị, vi phạm nhân quyền trong các vùng chiếm đóng, và những cuộc can thiệp quân sự gây tranh cãi. Việc đánh giá Hồng quân đòi hỏi một cái nhìn khách quan, công nhận cả những hy sinh to lớn và những sai lầm trong quá khứ.
Di sản của Hồng quân là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về sức mạnh của ý chí con người trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, nhưng cũng là lời cảnh báo về hậu quả của chiến tranh và quyền lực tuyệt đối. Nó tiếp tục là một chủ đề nghiên cứu, tranh luận và cảm hứng không ngừng trong lịch sử và văn hóa thế giới. Để hiểu sâu hơn về lịch sử và các sự kiện ảnh hưởng đến thế giới, độc giả có thể ghé thăm Summerland.
Sự Tan Rã Của Hồng Quân và Liên Xô
Sự tan rã của Hồng quân Liên Xô là một phần không thể tách rời của quá trình sụp đổ của Liên bang Xô viết vào cuối năm 1991. Sau nhiều thập kỷ là một trong những lực lượng quân sự hùng mạnh nhất hành tinh, Hồng quân đã phải đối mặt với những thách thức nội bộ và bên ngoài không thể vượt qua, dẫn đến việc giải thể và tái cấu trúc.
Các Yếu Tố Dẫn Đến Sự Suy Yếu
Một số yếu tố chính đã góp phần vào sự suy yếu của Hồng quân và cuối cùng là sự tan rã của nó:
Có thể bạn quan tâm: Hề Mộng Dao Là Ai? Khám Phá Hành Trình Siêu Mẫu Thế Giới
- Gánh nặng kinh tế: Chi phí khổng lồ để duy trì một lực lượng quân sự thường trực hàng triệu người, cùng với việc chạy đua vũ trang với Hoa Kỳ, đã làm cạn kiệt nguồn lực của nền kinh tế Liên Xô. Khoảng 15-20% GDP của Liên Xô được dành cho quốc phòng, một tỷ lệ không bền vững.
- Thất bại ở Afghanistan: Cuộc chiến kéo dài 10 năm ở Afghanistan đã không chỉ gây ra hàng chục nghìn thương vong cho Hồng quân mà còn làm tổn hại nghiêm trọng đến tinh thần của binh lính và niềm tin của công chúng vào quân đội. Nó được ví như “Việt Nam của Liên Xô”, gây ra sự bất mãn sâu rộng.
- Chậm đổi mới công nghệ: Mặc dù duy trì số lượng lớn, Hồng quân bắt đầu tụt hậu về công nghệ so với phương Tây trong một số lĩnh vực quan trọng, đặc biệt là về điện tử, máy tính và công nghệ thông tin.
- Tham nhũng và suy thoái đạo đức: Trong những năm cuối cùng của Liên Xô, tham nhũng và sự suy thoái đạo đức trong quân đội trở nên phổ biến, làm giảm hiệu quả và uy tín của Hồng quân.
- Căng thẳng sắc tộc: Khi các nước cộng hòa trong Liên Xô bắt đầu có những phong trào đòi độc lập, căng thẳng sắc tộc cũng bùng phát trong nội bộ Hồng quân, vốn là một lực lượng đa sắc tộc. Lòng trung thành của binh sĩ và sĩ quan không còn được đảm bảo tuyệt đối.
- Chính sách Perestroika và Glasnost: Các chính sách cải tổ của Mikhail Gorbachev (Perestroika về kinh tế và Glasnost về minh bạch) đã mở ra không gian cho những lời chỉ trích công khai về quân đội và chính phủ, làm suy yếu sự kiểm soát của Đảng Cộng sản.
Biến Cố Tháng Tám 1991 và Sự Giải Thể
Điểm mấu chốt dẫn đến sự tan rã của Hồng quân là cuộc Đảo chính Tháng Tám năm 1991. Một nhóm các quan chức bảo thủ trong Đảng Cộng sản và quân đội đã cố gắng lật đổ Gorbachev và khôi phục chế độ cũ. Họ đã điều động các đơn vị quân đội vào Moscow, nhưng cuộc đảo chính đã thất bại nhanh chóng do thiếu sự ủng hộ của công chúng và sự phản đối của một số bộ phận quân đội. Quan trọng hơn, Boris Yeltsin, Tổng thống Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga, đã kêu gọi binh lính không tuân lệnh và được người dân ủng hộ.
Sự thất bại của cuộc đảo chính đã làm suy yếu nghiêm trọng quyền lực của Đảng Cộng sản và chính phủ Liên Xô. Trong những tháng tiếp theo, các nước cộng hòa Liên Xô lần lượt tuyên bố độc lập. Vào ngày 25 tháng 12 năm 1991, Mikhail Gorbachev từ chức và Liên Xô chính thức tan rã.
Với sự chấm dứt của Liên bang Xô viết, Hồng quân cũng không còn tồn tại. Các đơn vị quân đội và trang thiết bị của họ được chia sẻ hoặc chuyển giao cho các quốc gia độc lập mới thành lập, đặc biệt là Nga. Nga đã thành lập Lực lượng Vũ trang Liên bang Nga, kế thừa phần lớn nhân lực, vũ khí và cơ sở hạ tầng của Hồng quân. Các quốc gia khác như Ukraine, Belarus, Kazakhstan cũng thành lập quân đội riêng của mình từ các phần của Hồng quân đóng trên lãnh thổ của họ.
Sự tan rã của Hồng quân đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên và một thay đổi địa chính trị sâu rộng, không chỉ đối với khu vực mà còn đối với toàn thế giới, mở ra một chương mới trong lịch sử quân sự toàn cầu.
Những Điều Thú Vị Ít Người Biết Về Hồng Quân
Bên cạnh những câu chuyện về chiến công và sự hy sinh, Hồng quân Liên Xô còn có nhiều khía cạnh thú vị và độc đáo mà ít người biết đến. Những điều này giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về một lực lượng quân sự huyền thoại.
1. Nguồn Gốc Tên Gọi “Hồng Quân”
Cái tên “Hồng quân” (Krasnaya Armiya) bắt nguồn từ màu đỏ của chủ nghĩa xã hội và lá cờ cách mạng. Màu đỏ tượng trưng cho máu của những người đã hy sinh vì cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản. Đây là một cách để phân biệt họ với các lực lượng quân sự Sa hoàng trước đây và quân Bạch vệ (biểu tượng là màu trắng) trong Nội chiến Nga.
2. Sự “Quay Trở Lại” Của Cấp Bậc Quân Hàm
Ban đầu, trong những ngày đầu của Cách mạng Tháng Mười, những người Bolshevik đã bãi bỏ tất cả các cấp bậc và phù hiệu quân sự truyền thống, coi chúng là tàn dư của chế độ phong kiến. Thay vào đó, mọi người lính đều được gọi là “đồng chí” và các sĩ quan được gọi là “chỉ huy” (командир). Tuy nhiên, sau những tổn thất nặng nề trong Thế chiến II, Stalin nhận thấy sự cần thiết của một hệ thống cấp bậc rõ ràng để cải thiện kỷ luật và hiệu quả chỉ huy. Đến năm 1935 và đặc biệt là vào những năm 1940, các cấp bậc quân hàm truyền thống (từ trung úy đến đại tướng) đã được khôi phục, cùng với phù hiệu và đồng phục mới.
3. “Những Phụ Nữ Phía Sau Lính Bắn Tỉa”
Hồng quân có một lượng lớn phụ nữ phục vụ trong các vai trò chiến đấu, điều này khá hiếm trong quân đội các nước Đồng minh khác. Đặc biệt nổi bật là các nữ lính bắn tỉa. Những người phụ nữ như Lyudmila Pavlichenko, người được mệnh danh là “Nữ Chúa Tử Thần” với 309 lần tiêu diệt địch được xác nhận, đã trở thành những huyền thoại sống. Họ không chỉ làm nhiệm vụ hỗ trợ mà còn trực tiếp tham gia chiến đấu ở tiền tuyến.
4. Vai Trò Của Quân Đội Nhân Dân Nội Địa (NKVD Troops)
Bên cạnh Hồng quân chính quy, còn có các đơn vị quân đội của Bộ Dân ủy Nội vụ (NKVD). Các đơn vị này thường được sử dụng cho các nhiệm vụ an ninh nội bộ, kiểm soát biên giới, và đàn áp các phần tử chống đối. Trong Thế chiến II, các đơn vị NKVD cũng tham gia chiến đấu ở tiền tuyến, nhưng vai trò của họ thường phức tạp và đôi khi gây tranh cãi, đặc biệt là trong việc thực thi các lệnh “Không lùi một bước” và kiểm soát binh lính đào ngũ.
5. “Chó Chống Tăng”
Trong những ngày đầu của Thế chiến II, khi Hồng quân đối mặt với sự thiếu hụt vũ khí chống tăng hiệu quả, họ đã thử nghiệm một chiến thuật độc đáo: huấn luyện chó mang bom chống tăng. Những con chó này được huấn luyện để chạy dưới xe tăng địch và kích nổ thuốc nổ gắn trên lưng. Mặc dù có một số thành công ban đầu, chiến thuật này gặp nhiều vấn đề, bao gồm việc chó đôi khi chạy đến xe tăng Liên Xô do quen mùi diesel của chúng.
6. Cấm Kỵ Về Giáng Sinh và Năm Mới
Sau Cách mạng Tháng Mười, Chính phủ Liên Xô đã đàn áp mạnh mẽ các lễ kỷ niệm tôn giáo, bao gồm Giáng Sinh. Tuy nhiên, thay vì Giáng Sinh, họ đã tạo ra một phiên bản thế tục của Lễ Năm Mới, với “Ông Già Tuyết” (Ded Moroz) và “Cô Bé Tuyết” (Snegurochka), cây thông được trang trí (Yolka) và các món quà. Điều này được xem là một cách để định hình lại văn hóa và giảm bớt ảnh hưởng của tôn giáo.
Những câu chuyện này cho thấy Hồng quân là một tổ chức đầy phức tạp, vừa có những đặc điểm quân sự truyền thống, vừa mang đậm dấu ấn của một chế độ cách mạng, tạo nên một chương độc đáo trong lịch sử quân sự thế giới.
Kết Luận
Qua hành trình tìm hiểu Hồng quân Liên Xô là ai, chúng ta đã khám phá một lực lượng quân sự vĩ đại, được tôi luyện trong lửa đạn của cách mạng và chiến tranh, từ những ngày đầu Nội chiến Nga cho đến đỉnh cao quyền lực trong Thế chiến II và giai đoạn Chiến tranh Lạnh đầy căng thẳng. Hồng quân không chỉ là biểu tượng sức mạnh và ý chí quật cường của Liên bang Xô viết mà còn là nhân tố định hình cục diện chính trị và lịch sử toàn cầu thế kỷ 20. Di sản của họ, dù có những tranh cãi và mặt tối, vẫn là một phần không thể thiếu trong ký ức tập thể và là bài học sâu sắc về chiến tranh, hòa bình và quyền lực. Từ chiến thắng huyền thoại tại Stalingrad đến vai trò then chốt trong việc đánh bại Đức Quốc xã, Hồng quân đã để lại dấu ấn không thể phai mờ, đồng thời là minh chứng cho sự phức tạp và đa chiều của lịch sử loài người.
